Efnamerkingar

Sameinuðu þjóðirnar gefa út mjög ítarlegt flokkunarkerfi sem gengur undir nafninu GHS, “Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals”. Í því er að finna mjög ítarlegar útskýringar á því hvernig skal merkja efni og flokka eftir því hverjir eiginleikar þeirra eru og hvaða hætta stafar af þeim.

Evrópusambandið tók þessar reglur og gerði að sínum með nokkrum viðbótum. Hjá Evrópusambandinu gengur kerfið undir nafninu CLP, “Chemical Labeling and Packaging” sem á íslensku kallast "Flokkun, merking og pökkun" Allir þeir sem selja efni innan Evrópu verða að lúta þessum reglum og þessar reglur gilda á Íslandi.

CLP er ætlað að liðka fyrir alþjóðlegri verslun með efni með því að staðla upplýsingar og merkingar sem framleiðendum er skylt að láta fylgja með efnum sem þeir selja.

Upplýsingum um hættu sem stafar af efnum er komið til skila með varnaðarorðum, hættu- og varnaðarsetningum og myndtáknum og öryggisblöðum. Kynnið ykkur vel þessar upplýsingar!

Samkvæmt CLP þarf að fylgja hverju efni sérstakt skjal sem kallað er SDS, “Safety Data Sheet”. Í SDS er gerð er grein fyrir þeirri hættu sem stafar af efninu, hvernig á að verjast þeirri hættu og hvernig á að bregðast við ef eitthvað fer úrskeiðis. SDS skjöl skiptist í 16 kafla sem allir þurfa að vera til staðar og í sömu röð hvert sem efnið er og hver sem framleiðandinn er.

Kaflarnir eru þessir:

1. kafli: Auðkenning efnisins eða blöndunnar og fyrirtækisins sem framleiðir það.
2. kafli: Hættugreining
3. kafli: Samsetning innihaldsefna/upplýsingar um innihaldsefni.
4. kafli: Ráðstafanir í skyndihjálp
5. kafli: Ráðstafanir vegna slökkviaðgerða
6. kafli: Ráðstafanir ef efni fer óvart til spillis eða er losað fyrir slysni
7. kafli: Meðhöndlun og geymsla
8. kafli: Persónuvarnir
9. kafli: Eðlis og efnafræðilegir eiginleikar
10. kafli: Stöðugleiki og hvarfgirni
11. kafli: Eiturefnafræðilegar upplýsingar
12. kafli: Vistfræðilegar upplýsingar
13. kafli: Förgun
14. kafli: Upplýsingar um flutninga
15. kafli: Upplýsingar varðandi regluverk
16. kafli: Aðrar upplýsingar
SDS tók við af MSDS, “Material Safety Data Sheet” sem margir kannast við. Munurinn er sá að í SDS eru strangari reglur um staðlaða framsetningu en í MSDS. Nú innihalda öll skjöl sömu kafla í sömu röð, áður var það framleiðandinn sem réði hvernig hann setti upplýsingarnar fram og í hvaða röð.

Varnaðarorðin eru tvö: Varúð og Hætta. Þeim er ætlað að gefa til kynna almennt hættustig efnis eða efnablöndu.

Hættusetningum er gefinn sérstakur kóði sem samanstendur af einum bókstaf og þremur tölum.

• A) Fremst er bókstafurinn H sem þýðir hætta eða hættusetning. Upphaflega stendur H fyrir enska orðið Hazard eða Hazard statement.
• B) Næst kemur tala sem gefur til kynna hvaða hættuflokki efnið tilheyrir.
  • 2 - Efnisleg hætta, t.d. sprengi- eða eldhætta
  • 3 - Hættulegt heilsu, t.d. eitrað eða krabbameinsvaldandi
  • 4 - Hættulegt umhverfinu, t.d. hættulegt vatnalífi eða eyðir ozoni
• C) Næst kemur tveggja stafa tala til nánari skilgreiningar. T.d. frá 200 – 210 eru sprengiefni og 220 – 230 eru eldfim efni.
• D) Hverju númeri fylgir stöðluð setning sem lýsir hættunni, t.d. er setningin fyrir H315: Veldur Húðertingu en fyrir H317: Getur valdið ofnæmisviðbrögðum á húð.

Til viðbótar við stakar setningar eru nokkrar samsettar úr fleiri en einni setningu. Þetta er gefið til kynna með + merki, til dæmis H300 + H310 + H330 sem er samsett úr þremur setningum og þýðir “Banvænt við inntöku, snertingu við húð eða innöndun” svo tekið sé frekar dramatískt dæmi.

Athugið að kóðinn er aðeins ætlaður sem tilvísun en er ekki hluti af hættusetningunni og ætti ekki að nota hann í staðinn fyrir setninguna.

Varnaðarsetningum er gefinn sérstakur kóði sem samanstendur af einum bókstaf og þremur tölum.

• Fremst er bókstafurinn P sem stendur fyrir ensku orðin “Precaution” eða Precaution statement” en við tölum um varnaðarsetningar eða varnaðarorð.
• Næst kemur tala sem gefur til kynna varúðarflokk
• Næst kemur tala sem gefur til kynna varúðarflokk
  •  1 – Almenn varúð
  •  2 – Forvarnir
  • 3 – Viðbragð (við slysi, fyrsta hjálp)
  • 4 – Geymsla
  • 5 – Losun eða förgun
• Næst er tveggja stafa tala til nánari skilgreiningar
• Hverju númeri fylgja stöðluð varnaðarorð.

Athugið að kóðinn er aðeins ætlaður sem tilvísun en er ekki hluti af hættusetningunni og ætti ekki að nota hann í staðinn fyrir setninguna.

Myndmerkin gefa til kynna á myndrænan hátt hvaða hætta stafar af efni. Myndmerkin eru skýr og auðskiljanleg.

Óstöðug, sprengifim efni ⌄

Eldfim efni ⌄

Oxandi og eldnærandi efni ⌄

Gas undir þrýstingi ⌄

Ætandi efni ⌄

Eiturefni ⌄

Skaðleg efni ⌄

Hættulegt heilsu ⌄

Veldur langvarandi eituráhrifum á líf í vatni ⌄